Notatki o gramatyce koreańskiej

Koreańskie partykuły mają dwie formy. To, której użyjesz, zależy od ostatniej głoski poprzedniego wyrazu.

Koreańska sylaba może kończyć się spółgłoską. Tę końcową spółgłoskę nazywa się 받침 (batchim).

학교 kończy się na ㅛ — samogłoska. Brak batchimu. 학생 kończy się na ㅇ — spółgłoska. Ma batchim.

Większość partykuł ma dwie formy, po jednej na każdy przypadek. Reguła jest zawsze ta sama: forma zaczynająca się od spółgłoski idzie po samogłosce, a forma zaczynająca się od samogłoski — po spółgłosce. Koreański unika zderzenia dwóch samogłosek albo dwóch spółgłosek.

Nie musisz zapamiętywać, która jest która. Powiedz na głos — zła forma jest trudna do wymówienia.

• 학교가hakgyo-gaszkoła (podmiot)kończy się samogłoską → 가
• 학생이haksaeng-iuczeń (podmiot)kończy się spółgłoską → 이
• 커피를keopi-reulkawa (dopełnienie)kończy się samogłoską → 를
• 물을mul-eulwoda (dopełnienie)kończy się spółgłoską → 을

ㄹ liczy się jako spółgłoska, więc 물 bierze 을 — mimo że brzmi gładko w obu wersjach.

Wskazuje, czego zdanie dotyczy. Po polsku najczęściej nie zostaje z tego nic.

은/는 zapowiada temat: „jeśli chodzi o X…”. Polski nie ma odpowiedniej partykuły, więc w tłumaczeniu zwykle znika.

Po spółgłosce używaj 은, po samogłosce 는.

Trzy zadania: 1. Wprowadzenie tego, o czym mówisz — 저는 학생입니다. 2. Przeciwstawienie dwóch rzeczy — 커피는 좋아해요. 차는 안 좋아해요. 3. Powrót do czegoś już znanego — kiedy rzecz jest już ustalona, bierze 은/는.

• 저는 미국 사람입니다.jeo-neun miguk saram-imnida.Jestem Amerykaninem.
• 오늘은 바빠요.oneul-eun bappayo.Dziś jestem zajęty.jeśli chodzi o dziś — z sugestią, że inne dni wyglądają inaczej
• 형은 의사이고 동생은 학생이에요.hyeong-eun uisa-igo dongsaeng-eun haksaeng-ieyo.Mój starszy brat jest lekarzem, a młodszy uczniem.przeciwstawienie

Wskazuje, kto lub co wykonuje czynność, zwłaszcza gdy to jest nowa informacja.

이/가 oznacza podmiot gramatyczny. Po spółgłosce używaj 이, po samogłosce 가.

Sięgaj po 이/가, gdy podmiot jest tym, co nowe albo co właśnie wyróżniasz:

누가 왔어요? — 친구가 왔어요. Kto przyszedł? — Przyszedł kolega.

Odpowiedź na pytanie „kto / co” prawie zawsze bierze 이/가, nigdy 은/는. Samo słowo pytające też bierze 이/가 — 누가, 뭐가.

• 비가 와요.bi-ga wayo.Pada deszcz.dosłownie: deszcz przychodzi
• 이름이 뭐예요?ireum-i mwoyeyo?Jak masz na imię?
• 시간이 없어요.sigan-i eopseoyo.Nie mam czasu.

Stara informacja bierze 은/는. Nowa bierze 이/가.

To najtrudniejsza rzecz w koreańskim na początku i żadna reguła nie obejmuje wszystkich przypadków. Ale jedna myśl obejmuje większość.

이/가 wprowadza. 은/는 kontynuuje.

옛날에 한 남자가 살았어요. Dawno temu żył pewien mężczyzna. ← pierwsza wzmianka: 가 그 남자는 아주 가난했어요. Ten mężczyzna był bardzo biedny. ← już znany: 는

W rozmowie tak samo. Kiedy wchodzisz i ktoś pyta, co się stało, nowa rzecz bierze 가. Gdy już leży na stole, przechodzi na 는.

Druga rzecz: przy przeciwstawianiu 은/는 zawsze wygrywa. Nawet zupełnie nowy rzeczownik bierze 는, jeśli stawiasz go w opozycji do czegoś innego.

Pomyłka tutaj nie sprawia, że nikt cię nie rozumie. Zdanie brzmi tylko tak, jakby coś było bez powodu dziwnie podkreślone.

• 한국 음식이 맛있어요.hanguk eumsik-i masisseoyo.Koreańskie jedzenie jest smaczne.stwierdzenie faktu, nowe (가)
• 한국 음식은 맛있어요.hanguk eumsik-eun masisseoyo.Koreańskie jedzenie (w odróżnieniu od innego) jest smaczne.sugeruje porównanie (는)

Początkujący nadużywają 은/는, bo uczą się go pierwszego. Gdy po prostu stwierdzasz fakt i masz wątpliwość, 이/가 jest bezpieczniejsze.

Wskazuje przedmiot czynności. 을 po spółgłosce, 를 po samogłosce.

Koreański stawia czasownik na końcu, więc dopełnienie jest przed nim:

저는 책을 읽어요. Ja książkę czytam.

Ponieważ partykuła mówi, co jest dopełnieniem, szyk może się przesuwać bez nieporozumień. 책을 저는 읽어요 nadal znaczy „czytam książkę” — nietypowo, ale jasno.

Działa to podobnie do polskiego biernika: to, co po polsku robi końcówka (książkę), po koreańsku robi osobna partykuła doklejona do rzeczownika.

W mowie potocznej 을/를 często całkiem znika: 밥 먹었어? „Jadłeś?”. To normalne, nie niechlujne.

• 물을 마셔요.mul-eul masyeoyo.Piję wodę.
• 한국어를 배워요.hangugeo-reul baewoyo.Uczę się koreańskiego.
• 친구를 만났어요.chingu-reul mannasseoyo.Spotkałem się z kolegą.만나다 bierze 를, inaczej niż polskie „spotkać się z”

Miejsce, do którego idziesz, miejsce, gdzie coś jest, albo punkt w czasie.

에 ma tylko jedną formę — nie ma pary zależnej od batchimu.

Trzy zastosowania: 1. Cel z 가다 / 오다 — 학교에 가요. 2. Istnienie z 있다 / 없다 — 집에 있어요. 3. Czas — 세 시에 만나요.

Kluczowe jest odróżnienie od 에서 (następna notatka): 에 to miejsce, gdzie coś *jest* albo *dokąd zmierza*; 에서 to miejsce, gdzie coś *się dzieje*.

• 학교에 가요.hakgyo-e gayo.Idę do szkoły.
• 책상 위에 있어요.chaeksang wi-e isseoyo.Leży na biurku.
• 월요일에 시작해요.woryoil-e sijakhaeyo.Zaczyna się w poniedziałek.

오늘, 내일, 어제 i 지금 nigdy nie biorą 에. 오늘에 갔어요 jest błędne — po prostu 오늘 갔어요.

Miejsce, w którym odbywa się czynność, albo miejsce, z którego się przychodzi.

에서 oznacza miejsce czynności:

집에서 공부해요. Uczę się w domu.

Porównaj z 에:

집에 있어요. Jestem w domu. ← istnienie 집에서 먹어요. Jem w domu. ← działanie

Zapytaj siebie, czy czasownik jest czymś, co *robisz*. 있다, 없다, 살다 i 가다 biorą 에. Wszystko, co robisz aktywnie, bierze 에서.

에서 znaczy też „z” jakiegoś miejsca: 한국에서 왔어요. Przyjechałem z Korei.

• 카페에서 일해요.kape-eseo ilhaeyo.Pracuję w kawiarni.
• 어디에서 왔어요?eodi-eseo wasseoyo?Skąd jesteś?
• 집에서 학교까지 30분이에요.jib-eseo hakgyo-kkaji samsip-bun-ieyo.Z domu do szkoły jest 30 minut.

살다 (mieszkać) bierze 에 albo 에서 zależnie od zdania: 서울에 살아요 to zwykła forma.

Czy czasownik opisuje istnienie i ruch, czy jakąś czynność? To rozstrzyga.

Jeden test załatwia prawie każdy przypadek.

Czy potrafisz sobie wyobrazić tę czynność dziejącą się wewnątrz tego miejsca?

도서관에서 공부해요. Uczenie się dzieje się w bibliotece. → 에서 도서관에 가요. Chodzenie nie dzieje się w środku — tam się kończy. → 에

Czasowniki z 에: 가다, 오다, 있다, 없다, 살다, 다니다, 도착하다. Czasowniki z 에서: 공부하다, 일하다, 먹다, 만나다, 놀다, 사다 i większość pozostałych.

Pomyłka tutaj to jeden z najbardziej rzucających się w oczy błędów początkujących — i zarazem jeden z najłatwiejszych do poprawienia.

• 식당에 가서 밥을 먹었어요.sikdang-e gaseo bab-eul meogeosseoyo.Poszedłem do restauracji i zjadłem.iść → 에
• 식당에서 밥을 먹었어요.sikdang-eseo bab-eul meogeosseoyo.Zjadłem w restauracji.jeść → 에서

Narzędzie, którego używasz, kierunek, w którym idziesz, albo język, w którym mówisz.

Po spółgłosce używaj 으로, po samogłosce 로. ㄹ jest wyjątkiem — bierze 로, nie 으로 (서울로, nie 서울으로).

Trzy zastosowania: 1. Środek albo narzędzie — 젓가락으로 먹어요. Jem pałeczkami. 2. Kierunek — 왼쪽으로 가세요. Proszę iść w lewo. 3. Język albo materiał — 한국어로 말해요. Mówię po koreańsku.

Kierunek z 로 jest luźniejszy niż cel z 에. 학교에 가요 znaczy, że docierasz do szkoły; 학교로 가요 — że zmierzasz w tamtą stronę.

• 버스로 가요.beoseu-ro gayo.Jadę autobusem.
• 이걸로 주세요.igeol-lo juseyo.Poproszę to.
• 영어로 써 주세요.yeongeo-ro sseo juseyo.Proszę napisać po angielsku.

Rzeczowniki kończące się na ㄹ tracą 으: 지하철로, 연필로, 서울로.

Trzy sposoby na „i” między rzeczownikami. Różnią się rejestrem, nie znaczeniem.

Wszystkie trzy łączą rzeczowniki i wszystkie trzy znaczą też „z”.

와 / 과 pisane, formalne. 와 po samogłosce, 과 po spółgłosce. 하고 neutralne, bardzo częste w mowie. Tylko jedna forma. (이)랑 potoczne, swobodne. 이랑 po spółgłosce, 랑 po samogłosce.

Zauważ, że 와/과 działa odwrotnie niż większość partykuł — 와 (ㅇ jest nieme, więc zaczyna się od samogłoski) idzie po samogłosce, a 과 (zaczyna się od spółgłoski) — po spółgłosce. Tego akurat trzeba się nauczyć na pamięć.

Te trzy łączą tylko rzeczowniki. Do połączenia dwóch zdań potrzebujesz -고 (zobacz notatkę o końcówkach łączących).

• 커피와 빵keopi-wa ppangkawa i chleb
• 친구하고 갔어요.chingu-hago gasseoyo.Poszedłem z kolegą.
• 동생이랑 놀았어요.dongsaeng-irang norasseoyo.Bawiłem się z młodszym rodzeństwem.

Nie używaj 와/과 do łączenia zdań. „Zjadłem i wyszedłem” wymaga -고, nie 과.

Zastępuje 은/는, 이/가 i 을/를, zamiast się na nie nakładać.

도 znaczy „też”. Jedna forma, bez pary zależnej od batchimu.

Najważniejsze jest to, co robi z innymi partykułami. 도 zastępuje partykuły tematu, podmiotu i dopełnienia:

저는 학생이에요. → 저도 학생이에요. (nie 저는도) 커피를 마셔요. → 커피도 마셔요. (nie 커피를도)

Ale nakłada się na partykuły miejsca:

학교에도 갔어요. Poszedłem też do szkoły. 집에서도 공부해요. Uczę się też w domu.

W zdaniu przeczącym 도 znaczy „również nie”: 저도 안 갔어요. Ja też nie poszedłem.

• 저도 가고 싶어요.jeo-do gago sipeoyo.Ja też chcę iść.
• 이것도 주세요.igeot-do juseyo.Poproszę też to.
• 한 명도 없어요.han myeong-do eopseoyo.Nie ma ani jednej osoby.

Ogranicza do jednej rzeczy. Tak jak 도, zastępuje partykuły podmiotu i dopełnienia.

만 znaczy „tylko” albo „jedynie”. Jedna forma.

Podobnie jak 도, wypycha 은/는, 이/가, 을/를:

물만 마셔요. Piję tylko wodę. (nie 물을만)

I podobnie jak 도, nakłada się na partykuły miejsca: 집에서만 공부해요.

Często zobaczysz 만 razem z 있다: 하나만 있어요. Jest tylko jedno.

• 한 번만 해 주세요.han beon-man hae juseyo.Proszę zrobić to tylko raz.
• 너만 알고 있어.neo-man algo isseo.Zatrzymaj to dla siebie.dosłownie: tylko ty o tym wiesz

Oznacza przynależność i w mowie zwykle się je pomija.

의 łączy dwa rzeczowniki: A의 B znaczy „B kogoś/czegoś A”.

친구의 책 książka mojego kolegi

W codziennej mowie zwykle się je opuszcza — 친구 책 brzmi naturalniej. Zachowaj je na piśmie i wszędzie tam, gdzie pominięcie byłoby dwuznaczne.

Dwa skróty warto zapamiętać, bo są bardzo częste:

저의 → 제 mój (skromnie) 나의 → 내 mój (potocznie)

Kiedy 의 jest partykułą, wymawia się je jak 에, nie 의. 친구의 brzmi jak 친구에.

• 제 이름은 민수예요.je ireum-eun Minsu-yeyo.Mam na imię Minsu.
• 한국의 역사hanguk-ui yeoksahistoria Korei

Osoba, która coś otrzymuje. 에 jest do miejsc; do ludzi potrzeba tych.

Koreański nie używa 에 przy ludziach. Dać koledze książkę wymaga 에게 albo 한테.

에게 pisane i formalne 한테 mówione i potoczne — to samo znaczenie 께 honoryfikatywne, do kogoś starszego lub wyżej postawionego

Dodaj 서, żeby odwrócić kierunek: 친구한테서 받았어요. Dostałem to od kolegi.

To czasownik decyduje, którego potrzebujesz. 주다 (dać), 보내다 (wysłać), 말하다 (powiedzieć), 전화하다 (zadzwonić) — wszystkie biorą tak oznaczoną osobę.

• 친구한테 전화했어요.chingu-hante jeonhwahaesseoyo.Zadzwoniłem do kolegi.
• 선생님께 여쭤봤어요.seonsaengnim-kke yeojjwobwasseoyo.Zapytałem nauczyciela.honoryfikatywne 께 z uniżonym 여쭤보다

학교에 갔어요 (miejsce), ale 선생님한테 갔어요 (osoba). Użycie 에 przy osobie to wyraźny błąd.

Odcinek w czasie albo w przestrzeni. Często używane w parze.

부터 oznacza punkt początkowy, 까지 — końcowy. Obie mają jedną formę.

Do czasu używaj 부터 … 까지: 아홉 시부터 여섯 시까지 일해요.

Do miejsca używaj 에서 … 까지: 집에서 학교까지 걸어가요.

Ta różnica ma znaczenie. 집부터 brzmi nietypowo; 집에서 to jest to, co naprawdę się mówi.

Samo 까지 może też znaczyć „nawet”: 너까지? Nawet ty?

• 월요일부터 금요일까지woryoil-buteo geumyoil-kkajiod poniedziałku do piątku
• 언제까지 해야 돼요?eonje-kkaji haeya dwaeyo?Na kiedy mam to zrobić?

Najbardziej oficjalna końcówka codziennego użytku. Wiadomości, prezentacje, wojsko, obsługa klienta.

Do tematu zakończonego spółgłoską dodaj -습니다, do zakończonego samogłoską -ㅂ니다.

먹다 → 먹습니다 가다 → 갑니다

W pytaniach 다 zamienia się na 까: 갑니까?

To rejestr ogłoszeń i pierwszych spotkań. Między znajomymi brzmi sztywno, niemal po wojskowemu. Większość uczących się powinna najpierw swobodnie władać -아요/-어요, a -습니다 używać przy przedstawianiu się i w tekstach oficjalnych.

입니다 to ta sama końcówka na 이다 (być): 저는 학생입니다.

• 안녕하십니까?annyeonghasimnikka?Dzień dobry. (oficjalnie)
• 감사합니다.gamsahamnida.Dziękuję.
• 잘 모르겠습니다.jal moreugesseumnida.Nie jestem pewien.

Końcówka, której będziesz używać najczęściej. Uprzejma, ale nie sztywna.

Spójrz na ostatnią samogłoskę tematu czasownika.

ㅏ albo ㅗ → -아요 받다 → 받아요, 좋다 → 좋아요 cokolwiek innego → -어요 먹다 → 먹어요, 읽다 → 읽어요 하다 → 해요 공부하다 → 공부해요

Wiele tematów się ściąga: 가다 → 가요 (nie 가아요), 오다 → 와요, 보다 → 봐요.

Ta sama forma wykonuje cztery zadania. Zmienia się tylko intonacja:

가요. Idę. oznajmienie 가요? Idziesz? pytanie 가요! Chodźmy. propozycja 가요. Idź. prośba

Dlatego warto opanować tę końcówkę porządnie, zanim weźmiesz się za cokolwiek innego.

• 어디 가요?eodi gayo?Dokąd idziesz?
• 같이 먹어요.gachi meogeoyo.Zjedzmy razem.
• 괜찮아요.gwaenchanayo.Nic się nie stało.

Koreańskie czasowniki zmieniają końcówkę zależnie od twojej relacji ze słuchaczem. Zły wybór to błąd, który ludzie zauważają.

To samo zdanie ma kilka form:

갑니다 oficjalna ogłoszenia, obcy, sprawy służbowe 가요 uprzejma domyślna wobec dorosłych, z którymi nie jesteś blisko 가 potoczna (반말) bliscy znajomi, młodsi, rodzina

Pomyłka tutaj to nie błąd gramatyczny, tylko towarzyski. Użycie 반말 wobec kogoś starszego albo dopiero co poznanego jest nieuprzejme w sposób, w jaki źle dobrana partykuła nigdy nie jest.

Bezpieczna reguła dla uczącego się: mów do wszystkich z 요, dopóki druga osoba sama nie zaproponuje, żeby to porzucić (말 놓으세요). Nikt nie obraża się o to, że mówi się do niego uprzejmie.

Jest jeszcze osobny honoryfikatyw -시-, który podnosi *podmiot*, a nie słuchacza: 선생님이 가세요. Tego możesz nauczyć się później; nie pokrywa się z powyższym.

• 어디 가세요?eodi gaseyo?Dokąd pan/pani idzie? (do kogoś starszego)
• 어디 가요?eodi gayo?Dokąd idziesz? (uprzejmie, domyślnie)
• 어디 가?eodi ga?Dokąd idziesz? (do bliskiego znajomego)

Nie mieszaj poziomów w jednej rozmowie. Przejście z 요 na 반말 w środku czyta się jako nagły chłód albo nadmierna poufałość.

Koreański to podmiot–dopełnienie–orzeczenie, a partykuły znaczą więcej niż szyk.

Polski to zasadniczo S-V-O. Koreański to S-O-V.

저는 커피를 마셔요. Ja kawę piję.

Ponieważ każdy rzeczownik niesie partykułę mówiącą, jaką pełni rolę, szyk przed czasownikiem jest swobodny. Wszystkie te zdania są poprawne:

저는 커피를 마셔요. 커피를 저는 마셔요. 저는 마셔요, 커피를.

Tylko jedno jest niezmienne: czasownik kończy zdanie. Cała reszta może się przesuwać dla podkreślenia.

Ma to praktyczną konsekwencję przy słuchaniu. Najważniejsze słowo — czasownik i to, czy jest zaprzeczony — przychodzi na końcu. Nie możesz zacząć tłumaczyć, dopóki zdanie się nie skończy. Kto próbuje tłumaczyć w trakcie słuchania, zawsze zostaje w tyle.

• 저는 어제 친구를 만났어요.jeo-neun eoje chingu-reul mannasseoyo.Wczoraj spotkałem kolegę.
• 어제 저는 친구를 만났어요.eoje jeo-neun chingu-reul mannasseoyo.Wczoraj to ja spotkałem kolegę.to samo znaczenie, z naciskiem na czas

Dwa sposoby na „i”. Jeden to wyliczenie, drugi to przyczyna albo kolejność.

-고 po prostu wylicza. Obie połowy są niezależne.

밥을 먹고 커피를 마셨어요. Zjadłem i wypiłem kawę.

-아서 / -어서 łączy je przyczynowo albo sekwencyjnie. Pierwsze musi się wydarzyć, żeby drugie miało sens.

배가 고파서 밥을 먹었어요. Byłem głodny, więc zjadłem.

Różnicę widać najlepiej przy czasownikach ruchu:

학교에 가고 공부했어요. Poszedłem do szkoły. A także się uczyłem (może gdzie indziej). 학교에 가서 공부했어요. Poszedłem do szkoły i tam się uczyłem.

Wybór samogłoski działa tak samo jak przy -아요/-어요: ㅏ/ㅗ biorą -아서, reszta -어서, a 하다 staje się 해서.

Jedno ograniczenie warto znać: -아서/어서 nie może nieść czasu przeszłego w pierwszym członie. 먹었어서 jest błędne — czas idzie tylko na ostatni czasownik.

• 늦어서 죄송합니다.neujeoseo joesonghamnida.Przepraszam za spóźnienie.
• 싸고 맛있어요.ssago masisseoyo.Jest tanio i smacznie.
• 친구를 만나서 영화를 봤어요.chingu-reul mannaseo yeonghwa-reul bwasseoyo.Spotkałem kolegę i obejrzeliśmy film.

-아서/어서 nie może podawać powodu dla rozkazu ani propozycji. „Jest zimno, więc zamknij okno” wymaga -(으)니까, nie -어서.