Hangıl öğrenin

Bu hafta Korece okuyabilirsiniz.

Bu bir iddia değil, bir hesap. Korece yazıda yirmi dört harf var ve bu yirmi dört harf sekiz şekilden çıkıyor. Aşağıda bu şekillerin nereden geldiği ve onlarla ne yapacağınız var.

Sayılarla

24Öğrenilecek harf

On dört ünsüz ve on ünlü. Kore yazısındaki diğer bütün harfler bunların birleşimidir; bu yüzden sonradan ezberlenecek ikinci bir takım yoktur.

Kore dili yazım kuralları, madde 4
8Yirmi dört harfin hepsini kuran şekil

Ağızdan örnek alınmış beş ünsüz ve ünlüler için üç işaret: gök, yer, insan. Diğer bütün harfler, bunlara eklenmiş çizgi ya da noktalardır. Bu sekizini öğrenirseniz gerisi kendiliğinden gelir.

Hunmin Jeongeum Haerye, 1446
11,172Olası hece bloğu

19 ilk ünsüz × 21 ünlü × 28 son ünsüz. Bloklar bütün olarak ezberlenmez, **birleştirilir**: tıpkı Türkçe bir kelimenin harflerden kurulması gibi.

Unicode, “Hangul Heceleri” bloğu, U+AC00–U+D7A3
1443Miras kalmadı, tasarlandı

Çoğu yazı sistemi bugünkü hâline yüzyıllar içinde ulaştı. Hangul’u ise Kral Sejong ve bilginleri tasarladı; her harfin neden o şekilde olduğu 1446’da bir kitapla yayımlandı. Bu yüzden nedenini bugün okuyabiliyoruz.

Hunmin Jeongeum, 1443’te tasarlandı · 1446’da ilan edildi
1997UNESCO Dünya Belleği

Tasarımı açıklayan kitap, Hunmin Jeongeum Haerye, UNESCO Dünya Belleği listesindedir. UNESCO, okuma yazmayı yayan çalışmalara verdiği dünya ödülüne de Sejong’un adını vermiştir.

UNESCO Dünya Belleği (1997) · UNESCO Kral Sejong Okuryazarlık Ödülü (1989’dan beri)
1:1Harf ve ses

Bir harf bir sese karşılık gelir ve bu eşleşme neredeyse hiç şaşmaz. Yirmi dördünü öğrenirseniz anlamını bilmeseniz bile her Korece kelimeyi sesli okuyabilirsiniz. Türkçe yazımda da durum buna yakındır; İngilizce yazımda ise bu mümkün değildir.

Korecenin Latin harfleriyle yazımı kuralları

Özellik yazısı

Çoğu yazı sisteminde harfin şekli ses hakkında hiçbir şey söylemez. Hangul bunu iki katmanda söyler: temel şekil sesin nerede çıktığını, eklenen çizgi ise daha güçlü söylendiğini gösterir. Dilbilimde bu özelliğe sahip yazıya özellik yazısı (featural) denir ve bugün gerçekten kullanılan tek özellik yazısı Hangul’dur.

ㄱgㅋkbir çizgi = bir nefes, her grupta
Geoffrey Sampson, “Writing Systems” (1985), 7. bölüm

İlk okuyacağınız altı kelime

Hepsini gör
나무namuağaç
아기agibebek
오이oisalatalık
우유uyusüt
코koburun
비biyağmur

Baştan sona

14 ünsüz · 10 ünlü